Ogród Blisko Natury

Choroby grzybowe należą do najważniejszych czynników ograniczających jakość i wysokość plonu wielu roślin sadowniczych, jagodowych i warzywnych. Ich zwalczanie nie powinno jednak sprowadzać się do wykonania oprysku dopiero wtedy, gdy na liściach lub owocach pojawią się wyraźne objawy. Skuteczna ochrona fungicydowa opiera się przede wszystkim na znajomości biologii patogenu, odpowiednim terminie zabiegu oraz właściwym doborze mechanizmu działania preparatu. Przykładem środka łączącego dwa odmienne mechanizmy jest Luna Sensation 500 SC, zawierająca fluopyram oraz trifloksystrobinę.

Dwie substancje czynne to dwa mechanizmy działania

Luna Sensation zawiera po 250 g/l fluopyramu i trifloksystrobiny. Pierwsza substancja należy do inhibitorów dehydrogenazy bursztynianowej, określanych skrótem SDHI. Oddziałuje na proces oddychania komórkowego grzybów, ograniczając możliwość wytwarzania energii potrzebnej patogenowi do dalszego rozwoju.

Trifloksystrobina należy natomiast do strobiluryn, czyli grupy fungicydów QoI. Również zakłóca proces oddychania komórkowego, lecz działa w innym miejscu łańcucha oddechowego patogenu. Połączenie dwóch substancji nie jest więc przypadkowym zwiększeniem liczby składników produktu. Chodzi o zestawienie mechanizmów, które oddziałują na rozwój grzyba w odmienny sposób.

Taka konstrukcja preparatu nie oznacza jednak, że można ignorować zasady przeciwdziałania odporności. Każda substancja czynna wywierająca określoną presję selekcyjną powinna być stosowana świadomie i zgodnie z aktualnymi zaleceniami.

Działanie powierzchniowe i wewnątrz rośliny

W ochronie fungicydowej duże znaczenie ma nie tylko to, co dana substancja robi z patogenem, ale także jak zachowuje się po naniesieniu na roślinę. Według etykiety Luna Sensation 500 SC wykazuje działanie kontaktowe, systemiczne i mezostemiczne.

Działanie kontaktowe oznacza aktywność na powierzchni chronionych organów. Charakter systemiczny fluopyramu pozwala natomiast substancji przemieszczać się w tkankach roślinnych. Trifloksystrobina wykazuje właściwości mezostemiczne, dzięki którym silnie wiąże się z powierzchnią rośliny i może przemieszczać się w warstwie woskowej.

Nie zwalnia to jednak z konieczności dokładnego wykonania zabiegu. Odpowiednia ilość cieczy roboczej, sprawny opryskiwacz i dobre pokrycie chronionej powierzchni nadal mają ogromne znaczenie. Fungicyd nie może skutecznie chronić plantacji, jeśli część roślin podczas zabiegu praktycznie nie otrzymała preparatu.

Zapobieganie jest skuteczniejsze niż ratowanie silnie porażonej plantacji

W ochronie przed chorobami grzybowymi bardzo często obowiązuje zasada, że łatwiej zapobiec rozwojowi infekcji niż zatrzymać chorobę, która zdążyła opanować znaczną część rośliny. Dotyczy to również preparatów o wysokiej skuteczności.

Widoczne objawy choroby nie zawsze pojawiają się bezpośrednio po infekcji. Patogen może rozwijać się w tkankach przez pewien czas, zanim producent zauważy pierwsze plamy, naloty lub zmiany na owocach. Jeżeli decyzja o ochronie jest podejmowana dopiero na podstawie bardzo silnych objawów, część potencjału plonotwórczego może być już utracona.

Dlatego termin zastosowania Luna Sensation powinien wynikać z zaleceń etykiety, fazy rozwojowej uprawy i rzeczywistego zagrożenia chorobowego. Nie istnieje jeden uniwersalny termin odpowiedni dla wszystkich gatunków i wszystkich chorób.

Aktualna etykieta jest ważniejsza niż doświadczenie z poprzedniego sezonu

W przypadku środków ochrony roślin zakres stosowania może się zmieniać. Dotyczy to zarówno upraw, jak i maksymalnej liczby zabiegów, dawek czy okresów karencji. Dobrym przykładem jest zmiana dotycząca Luna Sensation 500 SC wprowadzona w 2025 roku w związku ze zmianami najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości trifloksystrobiny. Z zakresu stosowania zostały wówczas wykreślone określone zastosowania w kapuście pekińskiej i chińskiej.

Pokazuje to, dlaczego nie należy korzystać z dawnej etykiety znalezionej w magazynie gospodarstwa ani z programu ochrony sprzed kilku lat. Aktualnych informacji należy szukać w oficjalnym rejestrze Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Według decyzji MRiRW ze stycznia 2025 roku termin ważności zezwolenia na wprowadzanie do obrotu i stosowanie preparatu został przedłużony do 30 czerwca 2027 roku.

Fungicyd jest elementem programu, a nie całym programem

Nawet dobry preparat nie powinien być jedynym sposobem ograniczania chorób. Ochronę chemiczną należy łączyć z prawidłową agrotechniką, usuwaniem źródeł infekcji, odpowiednim nawożeniem, doborem odmian i monitorowaniem plantacji.

Znaczenie może mieć zagęszczenie roślin, sposób nawadniania czy przewiewność łanu. Jeżeli liście pozostają mokre przez wiele godzin, w przypadku części patogenów ryzyko infekcji wyraźnie wzrasta. Podobnie resztki silnie porażonych roślin mogą stanowić źródło materiału infekcyjnego na kolejny sezon.

Luna Sensation powinna więc być traktowana jako jedno z narzędzi w programie ochrony, a nie jako sposób na naprawienie wszystkich problemów plantacji. Współczesna ochrona roślin jest najskuteczniejsza wtedy, gdy zabieg fungicydowy jest konsekwencją przemyślanej strategii, a nie reakcją wykonywaną dopiero po pojawieniu się poważnych strat.

Rolnik może wybrać preparat o bardzo dobrej skuteczności, zastosować prawidłową dawkę i mimo to uzyskać niezadowalający efekt. Przyczyna często nie leży w samym środku, lecz w sposobie wykonania zabiegu. O skuteczności oprysku decyduje cały proces – od rozpoznania choroby i wyboru terminu aż po stan rozpylaczy, ilość cieczy i warunki pogodowe podczas aplikacji. Fungicyd działa dopiero wtedy, gdy właściwa ilość substancji dotrze we właściwe miejsce.

Rozpoznanie choroby jest pierwszym etapem zabiegu

Nie każda plama na liściu oznacza ten sam problem. Objawy powodowane przez grzyby mogą przypominać uszkodzenia bakteryjne, niedobory pokarmowe, fitotoksyczność albo stres środowiskowy.

Zastosowanie fungicydu przeciwko problemowi, którego przyczyną nie jest wrażliwy na niego patogen, nie przyniesie oczekiwanego rezultatu. Dlatego prawidłowa diagnoza powinna poprzedzać decyzję o zabiegu.

Znaczenie ma gatunek rośliny, lokalizacja zmian, przebieg pogody oraz sposób rozprzestrzeniania się objawów. Przy produkcji o dużej wartości wątpliwe przypadki mogą wymagać również diagnostyki laboratoryjnej.

Opryskiwacz musi dostarczyć jednakową dawkę

Zużyte lub częściowo zatkane rozpylacze mogą powodować znaczące różnice w ilości cieczy kierowanej na poszczególne fragmenty plantacji. Na jednej części pola rośliny otrzymają właściwą ilość preparatu, podczas gdy kilka rzędów dalej dawka może być zbyt mała.

Dlatego regularne sprawdzanie wydatku rozpylaczy i kalibracja opryskiwacza są podstawą prawidłowej aplikacji. Znaczenie mają również prędkość jazdy i ciśnienie robocze.

Niewłaściwy dobór parametrów może powodować powstawanie zbyt drobnych kropli podatnych na znoszenie albo zbyt dużych, które gorzej pokrywają powierzchnię.

Pokrycie rośliny zależy od budowy uprawy

Opryskanie młodych roślin o niewielkiej powierzchni liściowej jest zupełnie innym zadaniem niż dotarcie do wnętrza rozbudowanej korony drzewa lub gęstego łanu.

Im bardziej złożona struktura rośliny, tym większe znaczenie ma właściwa penetracja cieczy roboczej. Nie wystarczy, że widoczna z góry powierzchnia liści stanie się mokra. Patogen może rozwijać się również na dolnych częściach roślin albo wewnątrz korony.

Z tego powodu ilość cieczy użytkowej określana w etykietach często zależy od rodzaju uprawy i sposobu prowadzenia roślin.

Warunki podczas zabiegu wpływają na ilość środka docierającą do celu

Silny wiatr zwiększa ryzyko znoszenia cieczy poza chronioną powierzchnię. Wysoka temperatura i bardzo niska wilgotność mogą natomiast zwiększać szybkość odparowywania drobnych kropli.

Zabieg powinien być wykonywany w warunkach pozwalających cieczy dotrzeć do rośliny i równomiernie ją pokryć. Równie istotne są przewidywane opady po zabiegu, szczególnie w przypadku preparatów wymagających określonego czasu do wyschnięcia lub wchłonięcia.

Wybór godziny wykonania oprysku nie jest więc wyłącznie kwestią organizacyjną. Może bezpośrednio wpływać na jego efektywność.

Etykieta jest instrukcją technologiczną, a nie formalnością

Na etykiecie środka znajdują się informacje dotyczące dopuszczonych zastosowań, dawek, terminów, maksymalnej liczby zabiegów, odstępów pomiędzy nimi i okresów karencji. To właśnie te dane wyznaczają legalny i sprawdzony sposób wykorzystania konkretnego produktu.

Szczególnie istotne jest korzystanie z aktualnej dokumentacji. Zakres rejestracji środków może się zmieniać wraz z nowymi decyzjami administracyjnymi albo aktualizacją wymagań dotyczących pozostałości substancji czynnych.

Nie należy więc zakładać, że skoro określony preparat był używany w danej roślinie pięć lat temu, nadal można zastosować go w identyczny sposób.

Skuteczny oprysk jest sumą wielu drobnych decyzji. Prawidłowa diagnoza, aktualna etykieta, odpowiednia faza roślin, sprawny opryskiwacz, właściwe rozpylacze i odpowiednia pogoda są równie ważne jak sama nazwa fungicydu. Dopiero połączenie tych elementów sprawia, że ochrona roślin przestaje być przypadkowym zabiegiem, a staje się kontrolowanym procesem technologicznym.